Μικρόκοσμος - Nazim Hikmet

Και να, τι θέλω τώρα να σας πω

μες στις Ινδίες μέσα στην πόλη της Καλκούτας.

Φράξαν το δρόμο σ' έναν άνθρωπο

αλυσοδέσαν έναν άνθρωπο κει που εβάδιζε.

Να το λοιπόν γιατί δεν καταδέχουμαι

να υψώσω το κεφάλι στ' αστροφώτιστα διαστήματα.

Θα πείτε, τ' άστρα είναι μακριά

κι η γη μας τόση δα μικρή.

Ε, το λοιπόν, ο,τι και να είναι τ' άστρα

εγώ τη γλώσσα μου τους βγάζω.

Για μένα, το λοιπόν, το πιο εκπληκτικό,

πιο επιβλητικό, πιο μυστηριακό και πιο μεγάλο,

είναι ένας άνθρωπος που τον μποδίζουν να βαδίζει,

είναι ένας άνθρωπος που τον αλυσοδένουνε.

Σημαίνοντας Θάνατο - Τόμας Στερνς Έλιοτ

Τι νέοι που φτάσαμεν εδώ... - Κώστας Καρυωτάκης

Τι νέοι που φτάσαμεν εδώ, στο έρμο νησί, στο χείλος

του κόσμου, δώθε απ' τ' όνειρο και κείθε απ' τη γη!

Οταν απομακρύνθηκεν ο τελευταίος μας φίλος,

ήρθαμε αγάλι σέρνοντας την αιώνια πληγή.

Με μάτι βλέπουμε αδειανό, με βήμα τσακισμένο

τον ίδιο δρόμο παίρνουμε καθένας μοναχός,

νοιώθουμε τ' άρρωστο κορμί, που εβάρυνε, σαν ξένο,

υπόκωφος από μακριά η φωνή μας φτάνει αχός.

Η ζωή διαβαίνει, πέρα στον ορίζοντα σειρήνα,

μα θάνατο, καθημερνό θάνατο, με χολή

μόνο, για μας η ζωή θα φέρει, όσο αν γελά η αχτίνα

του ήλιου και οι αύρες πνέουνε. Κι είμαστε νέοι, πολύ

νέοι, και μας άφησεν εδώ, μια νύχτα, σ' ένα βράχο,

το πλοίο που τώρα χάνεται στου απείρου την καρδιά,

χάνεται και ρωτιόμαστε τι να 'χουμε, τι να 'χω,

που σβήνουμε όλοι, φεύγουμ' έτσι νέοι, σχεδόν παιδιά!

“Ελεγεία και Σάτιρες”, 1927

Κακή φωτιά - Κωστής Παλαμάς

Εγώ είμ' εδώ ανυπόταχτος και παραστρατισμένος

εγώ δαγκώνω με θυμό της φτώχειας το ψωμί,

νόθος της τέχνης είμ' εγώ και της ιδέας διωγμένος

από μιαν έγνοια ο νους θολός, δαρμένο το κορμί.

Ο λύχνος μου στης ιερής μελέτης το τραπέζι

σαν ένα νεκροκάντηλο στα μάτια μου αχνοπαίζει

όλα πολέμια κρύα βιβλία, κοντύλια και χαρτιά.

Με καίει κακιά φωτιά.

Εμέ η ζωή μου πλάνεμα και η γέννηση μου λάθος

το λόγο δεν ορέγομαι, δεν ξέρω το ρυθμό

σέρνουν εμένα δυο άλογα, τ' αράπικο το πάθος

και τ΄ αφροστάλαχτο όνειρο μπορεί και στο γκρεμό.

Μαρία Νεφέλη - Οδυσσέας Ελύτης

Μελοποιημένο απόσπασμα από τους Ωχρά Σπειροχαίτη:

Απαγγέλουν οι: Τάνια Τσανακλίδου - Γιάννης Μπέζος:

Πως με κοιτάζει έτσι - Κατερίνα Γώγου

Πώς με κοιτάζει έτσι

αυτό το άσπρο κομμάτι χαρτί

πώς με κοιτάζει έτσι το φεγγάρι...

Πώς θροΐζει μέσα μου

αυτό τον παγωμένο χάρτη στο βυθό

πώς με κοιτάει έτσι το φεγγάρι...

Ποιανού καιρού το λυπημένο δάχτυλο

κρυμμένο πίσω από δάση και βουνά

δείχνει παντού και πουθενά

τι θέλει το φεγγάρι...

Ποιανού αλόγου τρελαμένου το χλιμίντρισμα

κάνει τόση αντήχηση μέσα μου

μου διογκώνει το Εγώ μου...

Ποιανής σελήνης έκλειψη

ποιου φεγγαριού η χάση

μαζί σηκώνει μέσα μου

άμπωτη και παλίρροια δίδυμες αδερφές μου...

πώς με κοιτ...

Πώς σκύβει έτσι πάνω στο στόμα μου να δει

αν ανασαίνω ο Καρυωτάκης...

" Απόντες", 1986

Φώτης Αγγουλές - Ναγκασάκι

Ε, Τσάρλυ, τραβήξου από τον ήλιο.

Σήμερα, έπεσε η Ατομική...

Σήμερα, στα λιμάνια,

οι σωματέμποροι κι οι πορτοφολάδες

μπορούν να περηφανεύονται

που δεν έγιναν εφευρέτες...

Σήμερα, θα μπορούσε 

να λέει στην προσευχή της,

μια πόρνη:

"Θεέ μου, σ' ευχαριστώ,

που δεν γέννησα...".

Από τη συλλογή Φουτσιγιάμα, 1962.

Μελοποιημένο απο τους Ωχρά Σπειροχαίτη:

Μπαλάντα για την έγκριση του κόσμου - Μπέρτολτ Μπρεχτ

Δεν είμαι άδικος, μα ούτε και τολμηρός.

Και να που, σήμερα, μου δείξανε τον κόσμο τους.

Μόνο το ματωμένο δάχτυλό τους είδα μπρός.

Και είπα ευθύς: «Μ' αρέσει ο νόμος τους».

Τον κόσμο αντίκρισα μεσ' απ' τα ρόπαλά τους.

Στάθηκα κι είδα, ολημερίς, με προσοχή.

Είδα χασάπηδες που ήταν ξεφτέρια στη δουλειά τους.

Και σαν με ρώτησαν «Σε διασκεδάζει;», είπα: «Πολύ!»

Κι από την ώρα εκείνη, λέω «Ναι» σε όλα.

Κάλλιο δειλός, παρά νεκρός να μείνω.

Για να μη με τυλίξουνε σε καμιά κόλλα,

ό,τι κανένας δεν εγκρίνει, το εγκρίνω.

Φονιάδες είδα, κι είδα πλήθος θύματα.

Μου λείπει θάρρος, μα όχι και συμπόνια.

Και φώναξα, βλέποντας τόσα μνήματα:

«Καλά τους κάνουν - για του έθνους την ομόνοια!»

Να φτάνουν είδα δολοφόνων στρατιές

κι ήθελα να φωνάξω: «Σταματήστε!»

Μα ξέροντας πως κρυφοκοίταζε ο χαφιές,

μ' άκουσα να φωνάζω: «Ζήτω! Προχωρήστε!"»

Δεν μου αρέσει η φτήνεια κι η κακομοιριά.

Γι' αυτό κι έχει στερέψει η έμπνευσή μου.

Αλλά στου βρώμικου σας κόσμου τη βρωμιά

ταιριάζει, βέβαια- το ξέρω- κι η έγκρισή μου.

(1930)

Κώστας Καρυωτάκης - Ανδρείκελα

Σα να μην ήρθαμε ποτέ σ' αυτήν εδώ τη γη,

σα να μένουμε ακόμη στην ανυπαρξία.

Σκοτάδι γύρω δίχως μια μαρμαρυγή.

Άνθρωποι στων άλλων μόνο τη φαντασία.

Από χαρτί πλασμένα κι από δισταγμό,

ανδρείκελα, στης Μοίρας τα τυφλά δυο χέρια,

χορεύουμε, δεχόμαστε τον εμπαιγμό,

άτονα κοιτώντας, παθητικά, τ' αστέρια.

Μακρινή χώρα είναι για μας κάθε χαρά,

η ελπίδα κι η νεότης έννοια αφηρημένη.

Άλλος δεν ξέρει ότι βρισκόμαστε, παρά

όποιος πατάει επάνω μας καθώς διαβαίνει.

Πέρασαν τόσα χρόνια, πέρασε ο καιρός.

Ω! κι αν δεν ήταν η βαθιά λύπη στο σώμα,

ω! κι αν δεν ήταν στην ψυχή ο πραγματικός

πόνος μας, για να λέει ότι υπάρχουμε ακόμα...

“Ελεγεία και Σάτιρες”, 1927

Μελοποιημένο απο Υπόγεια Ρεύματα:

Απαγγέλλει ο Μανώλης Αναγνωστάκης:

Κώστας Βάρναλης - Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου

Δε λυγάνε τα ξεράδια

και πονάνε τα ρημάδια!

Kούτσα μια και κούτσα δυο,

της ζωής το ρημαδιό.

Mεροδούλι, ξενοδούλι!

Δέρναν ούλοι: αφέντες, δούλοι·

ούλοι: δούλοι, αφεντικό

και μ' αφήναν νηστικό.

Tα παιδιά, τα καλοπαίδια,

παραβγαίνανε στην παίδεια,

με κοτρώνια στα ψαχνά,

φούχτες μύγα στ' αχαμνά!

Aνωχώρι, Kατωχώρι,

ανηφόρι, κατηφόρι

και με κάμα και βροχή,

ώσπου μού βγαινε η ψυχή.

Eίκοσι χρονώ γομάρι

σήκωσα όλο το νταμάρι

κ' έχτισα, στην εμπασιά

του χωριού, την εκκλησιά.

Kαι ζευγάρι με το βόδι

(άλλο μπόι κι άλλο πόδι)

όργωνα στα ρέματα

τ' αφεντός τα στρέμματα.

Kαι στον πόλεμ' όλα για όλα

κουβαλούσα πολυβόλα

να σκοτώνονται οι λαοί

για τ' αφέντη το φαΐ.

Kαι γι' αυτόνε τον ερίφη

εκουβάλησα τη νύφη

και την προίκα της βουνό,

την τιμή της ουρανό!

Aλλ' εμένα σε μια σφήνα

μ' έδεναν το Mάη το μήνα

στο χωράφι το γυμνό

να γκαρίζω, να θρηνώ.

Kι ο παπάς με την κοιλιά του

μ' έπαιρνε για τη δουλειά του

και μου μίλαε κουνιστός:

― Σε καβάλησε ο Xριστός!

Δούλευε για να στουμπώσει

όλ' η Xώρα κ' οι Kαμπόσοι.

Mη ρωτάς το πώς και τί,

να ζητάς την αρετή!

― Δε βαστάω! Θα πέσω κάτου!

― Nτράπου! Tις προγόνοι ντράπου!

― Aντραλίζομαι!... Πεινώ!...

― Σουτ! Θα φας στον ουρανό!

K' έλεα: όταν μιαν ημέρα

παρασφίξουνε τα γέρα,

θα ξεκουραστώ κ' εγώ,

του θεού τ' αβασταγό!

Όχι ξύλο! Φόρτωμα όχι!

Θα μου δώσουνε μια κόχη,

λίγο πιόμα και σανό,

σύνταξη τόσω χρονώ!

Kι όταν ένα καλό βράδι

θα τελειώσει μου το λάδι

κι αμολήσω την πνοή

(ένα πουφ! είν' η ζωή),

η ψυχή μου θενά δράμει

στη ζεστή αγκαλιά τ' Aβράμη,

τ' άσπρα, τ' αχερένια του

να φιλάει τα γένια του!...

Γέρασα κι ως δε φελούσα

κι αχαΐρευτος κυλούσα,

με πετάξανε μακριά

να με φάνε τα θεριά.

Kωλοσούρθηκα και βρίσκω

στη σπηλιά τον Άη Φραγκίσκο:

-"Xαίρε φως αληθινόν

και προστάτη των κτηνών!

Σώσε το γέρο κυρ Mέντη

απ' την αδικιά τ' αφέντη

συ που δίδαξες αρνί

τον κυρ λύκο να γενεί!

Tο σκληρόν αφέντη κάνε

από λύκο άνθρωπο κάνε!..."

Mα με την κουβέντ' αυτή

πόρτα μού κλεισε κι αφτί.

Tότενες το μαύρο φίδι

το διπλό του το γλωσσίδι

πίσου από την αστοιβιά

βγάζει και κουνάει με βια:

― "Φως ζητάνε τα χαϊβάνια

κι οι ραγιάδες απ' τα ουράνια,

μα θεοί κι οξαποδώ

κει δεν είναι παρά δω.

Aν το δίκιο θες, καλέ μου,

με το δίκιο του πολέμου

θα το βρείς. Oπού ποθεί

λευτεριά, παίρνει σπαθί.

Mη χτυπάς τον αδερφό σου -

τον αφέντη τον κουφό σου!

Kαι στον ίδρο τον δικό

γίνε συ τ' αφεντικό.

Άιντε θύμα, Άιντε ψώνιο,

Άιντε Σύμβολον αιώνιο!

Aν ξυπνήσεις, μονομιάς

θά ρθει ανάποδα ο ντουνιάς.

Kοίτα! Oι άλλοι έχουν κινήσει

κι έχ' η πλάση κοκκινήσει

κι άλλος ήλιος έχει βγει

σ' άλλη θάλασσα, άλλη γη.

Απαγγέλει ο Κώστας Βάρναλης: 

Τραγουδά ο Νίκος Ξυλούρης: 

Αρθούρος Ρεμπώ - Μια εποχή στην κόλαση (απόσπασμα)

Μια νύχτα πήρα την ομορφιά στα γόνατά μου

και τη βρήκα πικρή και τη βλαστήμησα

οπλίστηκα ενάντια στη δικαιοσύνη. Δραπέτευσα...

Ω μάγισσες, μιζέρια, μίσος

εσείς θα διαφυλάξετε το θησαυρό μου.

Κατόρθωσα να σβήσω απ' τα λογικά μου

κάθε ελπίδα ανθρώπινη.

Με ύπουλο σάλτο χίμηξα σα θηρίο

πάνω σ' όλες τις χαρές σας να τις κατασπαράξω.

Επικαλέστηκα τους δήμιους να δαγκάσω, πεθαίνοντας,

τα κοντάκια των όπλων τους.

Επικαλέστηκα κάθε οργή και μάστιγα

να πνιγώ στο αίμα, στην άμμο

η απόγνωση ήταν ο θεός μου.

Κυλίστηκα στη λάσπη

στέγνωσα στον αέρα του εγκλήματος

ξεγέλασα τη τρέλα

και η άνοιξη μου πρόσφερε το φρικαλέο γέλιο του ηλίθιου.


Μελοποιημένο απο τις Τρύπες:
  

Διονύσης Καψάλης - Μέρες Αργίας 1995

ΙΧ.

Ξέρω πως θα 'ρθει και δεν θα 'μαι όπως είμαι,

να τον δεχτώ με το καλύτερο παλτό μου·

μήτε σκυμμένος στις σελίδες κάποιου τόμου,

εκεί που υψώνομαι να μάθω ότι κείμαι.

Δεν θα προσεύχομαι σε σύμπαν που θαμπώνει,

δεν θα ρωτήσω αναιδώς, που το κεντρί σου;

γονιός δεν θα 'ναι να μου πει, σήκω και ντύσου

καιρός να ζήσουμε, παιδί μου, ξημερώνει.

Θα 'ρθει την ώρα που σπαράσσεται το φως μου,

κι εκλιπαρώ φανατικά λίγη γαλήνη,

θα 'ρθει σαν πύρινο παράγγελμα που λύνει

όρους ζωής και την αδρή χαρά του κόσμου·

δεν θα μαζεύει ουρανό για να με πλύνει,

δεν θα κρατά βασιλικό ή φύλλα δυόσμου.

Απόσπασμα που μελοποιήθηκε από τα Διάφανα Κρίνα:

Μήτσος Παπανικολάου - Μέσα στην βουή του δρόμου

Μέσα στην βουή του δρόμου

ήταν να βρω το όνειρο μου,

να το βρω και να το χάσω

κι ούτε πια που θα το φτάσω.

Μια στιγμή πέρασε μπρος μου

κι ήταν η χαρά του κόσμου,

η χαρά που μας ματώνει

σαν οι πιο μεγάλοι πόνοι.

Πέρασε όπως περνούνε

όσα δε θα ξαναρθούνε-

πουλιά που χουν φτερουγίσει

σύννεφα μέσα στη δύση.

Κι άφησε στο πέρασμά του

-πέρασμα ζωής, θανάτου-

στην καρδιά μου σα σφραγίδα

ώ… την πεθαμένη ελπίδα.

Μια ελπίδα πεθαμένη

που μας ζει και μας πεθαίνει

κι όλα μας τραβάει δω κάτου

ως την πόρτα του θανάτου.

Όνειρο γλυκό και ξένο

και παντοτινά χαμένο

σε κρατώ στο νου μου ακόμα

σαν τριαντάφυλλο στο στόμα.

Όταν πέρασες με πήρες

κι όλες μου άνοιξες τις θύρες

με το μαγικό κλειδί σου

του χαμένου παραδείσου.