Σαν έρθει η ώρα της πορείας... - Μ.Μπρέχτ

Μπρεχτ: Οι εχθροί μας περιμένουν να κουραστούμε...

ΑΚΟΥΜΕ: ΔΕ ΘΕΛΕΙΣ ΠΙΑ ΝΑ ΔΟΥΛΕΨΕΙΣ ΜΑΖΙ ΜΑΣ

Α

Ακούμε: δε θέλεις πια να δουλέψεις μαζί μας.

Γονάτισες. Δε μπορείς άλλο να τρέχεις.

Κουράστηκες. Δε μπορείς πια να μαθαίνεις καινούργια.

Ξόφλησες.

Κανείς δε μπορεί να σου ζητήσει να κάνεις πια τίποτα.

Μάθε λοιπόν:

Εμείς το ζητάμε.

Σαν κουραστείς κι αποκοιμηθείς

Κανείς δε θα σε ξυπνήσει πια να πει:

Σήκω, το φαΐ είναι έτοιμο.

Γιατί να υπάρχει έτοιμο φαΐ;

Σαν δεν μπορείς άλλο να τρέχεις,

θα μείνεις ξαπλωμένος.

Κανείς δε θα σε ψάξει για να πει:

έγινε επανάσταση, τα εργοστάσια σε περιμένουν.

Γιατί να ’χει γίνει επανάσταση;

Όταν πεθάνεις θα σε θάψουν

Είτε φταις που πέθανες, είτε όχι.

Λες:

Πολύν καιρό αγωνίστηκες. Δε μπορείς άλλο πια ν’ αγωνιστείς.

Άκου λοιπόν:

Είτε φταις είτε όχι

Σαν δεν μπορείς άλλο να παλέψεις, θα πεθάνεις.

Β

Λες: Πολύν καιρό έλπιζες

Δεν μπορείς άλλο πια να ελπίσεις.

Έλπιζες τι;

Πώς ο αγώνας θαν’ εύκολος;

Δεν είν’ έτσι.

Η θέση μας είναι χειρότερη απ’ όσο νόμιζες.

Είναι τέτοια που:

Αν δεν καταφέρουμε το αδύνατο

Δεν έχουμε ελπίδα.

Αν δεν κάνουμε αυτό που κανείς δεν μπορεί να μας ζητήσει

Θα χαθούμε.

Οι εχθροί μας περιμένουν να κουραστούμε.

Όταν ο αγώνας είναι στην πιο σκληρή καμπή του

Οι αγωνιστές έχουν την πιο μεγάλη κούραση.

Οι κουρασμένοι, χάνουν τη μάχη.

Δίκαια κυνηγημένος - Bertolt Brecht

Σαν πλουσιόπαιδο μεγάλωσα.

Οι γονείς μου κολάρο

μου φόρεσαν, μ’ έμαθαν

υπηρέτες νά ‘χω

και μου διδάξανε την τέχνη να δίνω διαταγές. Οταν

μεγάλωσα όμως, κι ολόγυρά μου κοίταξα,

δε μ’ άρεσαν οι άνθρωποι της τάξης μου,

ούτε να διατάζω και να μ’ υπηρετούν.

Τότε, την τάξη μου απαρνήθηκα και για συντρόφους πήρα

τους ταπεινούς ανθρώπους.

Ετσι

οι γονείς μου έναν προδότη ανάστησαν, του μάθανε

όλα τους τα κόλπα, κι αυτός

τα μαρτυράει στους εχθρούς τους.

Ναι, κάνω βούκινο τα μυστικά τους. Στέκομαι

στον απλό λαό ανάμεσα, και του εξηγώ

πως τονε κοροϊδεύουν. Και προμαντεύω τι θα γίνει, γιατί

ξέρω καλά τα σχέδιά τους

(χαμένη δε πήγε δα η εκπαιδευσή μου)

Τα Λατινικά του πουλημένου τους παπαδαριού

τα μεταφράζω λέξη - λέξη στην απλή τη γλώσσα, και

τότε βλέπεις μονομιάς τι κουραφέξαλα είναι. Κατεβάζω

τη ζυγαριά της Δικαιοσύνης τους και δείχνω

πως είναι κάλπικα τα ζύγια της. Και οι χαφιέδες τους τρέχουνε

και τους λένε

πως κάθομαι μαζί με τους κατατρεγμένους

που ετοιμάζουν επανάσταση.

Να φρονιμέψω, μου μήνυσαν. Και μου πήραν

ό,τι με τη δουλειά μου είχα κερδίσει. Κι επειδή μυαλό δεν έβαλα,

με κυνήγησαν, ψάξανε το σπίτι μου, αλλά

δε βρήκανε

παρά χαρτιά, που ξεσκέπαζαν

τις συνωμοσίες τους ενάντια στο λαό. Τότε

ξαμόλυσαν εντάλματα

κατηγορώντας με πως έχω ιδέες χυδαίες, με άλλα λόγια:

τις ιδέες του «χυδαίου όχλου».

Όπου κι αν πάω, στιγματισμένος είμαι

στων δυνατών τα μάτια. Μα οι αδύναμοι

διαβάζουν τα εντάλματα και

άσυλο μου δίνουν λέγοντας:

«Εσένα σε κυνηγάνε

για δίκαιο σκοπό» 

1938

Στους Μεταγενέστερους - Μπέρτολτ Μπρεχτ

Αλήθεια, σε μαύρα χρόνια ζω!

Τα λόγια που δεν κεντρίζουν είναι σημάδι χαζομάρας.

Ένα λείο μέτωπο, αναισθησίας.

Εκείνος που γελάει

δεν έχει μάθει ακόμα τις τρομερές ειδήσεις.

Μα τι καιροί λοιπόν ετούτοι, που

είν' έγκλημα σχεδόν όταν μιλάς για δέντρα

γιατί έτσι παρασιωπάς χιλιάδες κακουργήματα!

Αυτός εκεί πού διασχίζει ήρεμα το δρόμο

ξέκοψε πια ολότελα απ' τους φίλους του

πού βρίσκονται σ' ανάγκη.

Είναι σωστό: το ψωμί μου ακόμα το κερδίζω.

Όμως πιστέψτε με: Είναι εντελώς τυχαίο. Απ' ό,τι κάνω,

τίποτε δε μου δίνει το δικαίωμα να φάω ως να χορτάσω.

Έχω γλιτώσει κατά σύμπτωση.

(Λίγο η τύχη να μ' αφήσει, χάθηκα.)

Μου λένε: Φάε και πιες! Να 'σαι ευχαριστημένος που έχεις!

Μα πώς να φάω και να πιω,

όταν το φαγητό μου τ' αρπάζω από τον πεινασμένο,

όταν κάποιος διψάει για το ποτήρι το νερό που έχω;

Κι ωστόσο, τρώω και πίνω.

Θα 'θελα ακόμα να 'μουνα σοφός.

Τ' αρχαία βιβλία λένε τι είναι η σοφία:

Μακριά να μένεις απ' τις επίγειες συγκρούσεις

και δίχως φόβο τη λιγοστή ζωή σου να περνάς.

Θεωρούν σοφό ακόμα

το δρόμο σου να τραβάς αποφεύγοντας τη βία.

Στο κακό ν' ανταποδίνεις το καλό.

Να μη χορταίνεις τις επιθυμίες σου, αλλά να τις ξεχνάς.

Μου είναι αδύνατο να πράξω όλα τούτα.

Αλήθεια, σε μαύρα χρόνια ζω!

Ήρθα στις πόλεις την εποχή της αναστάτωσης

όταν εκεί, βασίλευε η πείνα.

Ήρθα μες στους ανθρώπους στην εποχή της ανταρσίας

και ξεσηκώθηκα μαζί τους.

Έτσι κύλησε ο χρόνος

που πάνω στη γη μου δόθηκε.

Το ψωμί μου το 'τρωγα ανάμεσα στις μάχες.

Για να κοιμηθώ, πλάγιαζα ανάμεσα στους δολοφόνους.

Αφρόντιστα δινόμουνα στον έρωτα

κι αντίκριζα τη φύση δίχως υπομονή.

Έτσι κύλησε ο χρόνος

που πάνω στη γη μου δόθηκε.

Στον καιρό μου, οι δρόμοι φέρνανε στη λάσπη.

Η μιλιά μου με κατέδιδε στο δήμιο.

Λίγα περνούσαν απ' το χέρι μου. Όμως, αν δεν υπήρχα

οι αφέντες θα στέκονταν πιο σίγουρα, αυτό έλπιζα τουλάχιστον.

Έτσι κύλησε ο χρόνος

που πάνω στη γη μου δόθηκε.

Οι δυνάμεις ήτανε μετρημένες.

Ο στόχος βρισκότανε πολύ μακριά.

Φαινόταν ολοκάθαρα, αν και για μένα

ήταν σχεδόν απρόσιτος.

Έτσι κύλησε ο χρόνος

που πάνω στη γη μου δόθηκε.

Εσείς, που θ' αναδυθείτε μέσ' απ' τον κατακλυσμό

που εμάς μας έπνιξε,

όταν για τις αδυναμίες μας μιλάτε

Σκεφτείτε

και τα μαύρα χρόνια που εσείς γλυτώσατε.

Εμείς περνάγαμε,

αλλάζοντας χώρες πιο συχνά από παπούτσια,

Μέσα από ταξικούς πολέμους, απελπισμένοι σα βλέπαμε,

την αδικία να κυριαρχεί και να μην υπάρχει εξέγερση.

Κι όμως το ξέραμε:

ακόμα και το μίσος ενάντια στην ευτέλεια

παραμορφώνει τα χαρακτηριστικά.

Ακόμα κι η οργή ενάντια στην αδικία

βραχνιάζει τη φωνή.

Αλίμονο, εμείς που θέλαμε

να ετοιμάσουμε το δρόμο στη φιλία

δεν καταφέρναμε να 'μαστε φίλοι ανάμεσά μας.

Όμως εσείς, όταν θα ‘ρθει ο καιρός

ο άνθρωπος να βοηθάει τον άνθρωπο

να μας θυμάστε

με κάποιαν επιείκεια.

Αν οι καρχαρίες ήταν άνθρωποι - Μπέρτολτ Μπρεχτ

“Ιστορίες του κυρίου Κόυνερ” Bertolt Brecht

Σε σκοτεινούς καιρούς - Μπέρτολτ Μπρεχτ

Δε θα λένε: Τον καιρό που η βελανιδιά τα κλαδιά της ανεμοσάλευε.

Θα λένε: Τον καιρό που ο μπογιατζής τσάκιζε τους εργάτες.

Δε θα λένε: Τον καιρό που το παιδί πετούσε βότσαλα πλατιά στου ποταμού το ρέμα.

Θα λένε: τον καιρό που ετοιμάζονταν οι μεγάλοι πόλεμοι.

Δε θα λένε: Τον καιρό που μπήκε στην κάμαρα η γυναίκα.

Θα λένε: Τον καιρό που οι μεγάλες δυνάμεις συμμαχούσαν

ενάντια στους εργάτες.

Μα δε θα λένε: Ήτανε σκοτεινοί καιροί

Θα λένε: Γιατί σωπαίναν οι ποιητές τους;

(1937)

Οδηγία στους ανωτέρους - Μπέρτολτ Μπρεχτ

Τη μέρα που ο άγνωστος νεκρός στρατιώτης

με τιμητικές θάφτηκε ομοβροντίες,

την ίδιαν ώρα του καταμεσήμερου,

απ’ το Λονδίνο κι ως τη Σιγγαπούρη,

ανάμεσα δώδεκα και δύο και δώδεκα και τέσσερα,

για δύο λεπτά ολόκληρα, κάθε δουλειά σταμάτησε

μόνο και μόνο για να τιμηθεί

ο νεκρός Άγνωστος Στρατιώτης.

Μα ωστόσο

διαταγές θα ‘πρεπε ίσως να δοθούν

και για μιαν άλλην επιτέλους τελετή που να τιμά

τον Άγνωστο Εργάτη

απ’ τις κοσμοπλημμυρισμένες πολιτείες των ηπείρων.

Κάποιον μέσ’ απ’ τ’ ανθρώπινο το κουρνιαχτό

που τη μορφή του κανένας δεν τη πρόσεξε

που η μυστική του ύπαρξη πέρασε απαρατήρητη

που ποτέ τ’ όνομά του δεν ακούστη καθαρά.

Ένας τέτοιος άνθρωπος θα ’πρεπε,

για ολονών μας το καλό,

να τιμηθεί με σοβαρή μια τελετή,

μ’ ένα ραδιοφωνικό μήνυμα

«Στον Άγνωστο Εργάτη»

και

με σταμάτημα κάθε δουλειάς από την ανθρωπότητα όλη

πέρα για πέρα στον πλανήτη.

 (1927)

Μπαλάντα για την έγκριση του κόσμου - Μπέρτολτ Μπρεχτ

Δεν είμαι άδικος, μα ούτε και τολμηρός.

Και να που, σήμερα, μου δείξανε τον κόσμο τους.

Μόνο το ματωμένο δάχτυλό τους είδα μπρός.

Και είπα ευθύς: «Μ' αρέσει ο νόμος τους».

Τον κόσμο αντίκρισα μεσ' απ' τα ρόπαλά τους.

Στάθηκα κι είδα, ολημερίς, με προσοχή.

Είδα χασάπηδες που ήταν ξεφτέρια στη δουλειά τους.

Και σαν με ρώτησαν «Σε διασκεδάζει;», είπα: «Πολύ!»

Κι από την ώρα εκείνη, λέω «Ναι» σε όλα.

Κάλλιο δειλός, παρά νεκρός να μείνω.

Για να μη με τυλίξουνε σε καμιά κόλλα,

ό,τι κανένας δεν εγκρίνει, το εγκρίνω.

Φονιάδες είδα, κι είδα πλήθος θύματα.

Μου λείπει θάρρος, μα όχι και συμπόνια.

Και φώναξα, βλέποντας τόσα μνήματα:

«Καλά τους κάνουν - για του έθνους την ομόνοια!»

Να φτάνουν είδα δολοφόνων στρατιές

κι ήθελα να φωνάξω: «Σταματήστε!»

Μα ξέροντας πως κρυφοκοίταζε ο χαφιές,

μ' άκουσα να φωνάζω: «Ζήτω! Προχωρήστε!"»

Δεν μου αρέσει η φτήνεια κι η κακομοιριά.

Γι' αυτό κι έχει στερέψει η έμπνευσή μου.

Αλλά στου βρώμικου σας κόσμου τη βρωμιά

ταιριάζει, βέβαια- το ξέρω- κι η έγκρισή μου.

(1930)

Μ. Μπρεχτ - Γερμανικό εγχειρίδιο πολέμου (απόσπασμα)

ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΨΗΛΑ

θεωρούνε ταπεινό να μιλάς για το φαί.

Ο λόγος; έχουνε

κι όλας φάει.

Οι ταπεινοί αφήνουνε τον κόσμο

χωρίς να 'χουνε δοκιμάσει

κρέας της προκοπής.

Πως ν' αναρωτηθούν πουθ΄ έρχονται

και που πηγαίνουν; Είναι,

τα όμορφα δειλινά,

τόσο αποκαμωμένοι.

Το βουνό και την πλατιά τη θάλασσα

δε τα 'χουνε ακόμα δει

όταν σημαίνει η ώρα τους.

Αν δε νοιαστούν οι ταπεινοί

γι αυτό που είναι ταπεινό

ποτέ δε θα υψωθούν.

ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΔΕ ΔΕΙΧΝΕΙ ΑΚΟΜΑ ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ.

Οι μήνες όλοι, όλες οι ημέρες

είναι ακόμα ανοιχτές. Κάποια απ' αυτές

θα σφαγιστεί μ' ένα σταυρό.

ΟΙ ΕΡΓΑΤΕΣ ΦΩΝΑΖΟΥΝ ΓΙΑ ΨΩΜΙ.

Οι έμποροι φωνάζουν γι αγορές.

Οι άνεργοι πεινούσαν. Τώρα

πεινάνε κι όσοι εργάζονται.

Τα χέρια που ήταν σταυρωμένα, σαλεύουν πάλι:

Φτιάχνουν οβίδες.

ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΑΡΠΑΝΕ ΤΟ ΦΑΙ ΑΠ' ΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ

κηρύττουν τη λιτότητα.

Αυτοί που παίρνουν όλα τα δοσίματα

ζητάν θυσίες.

Οι χορτάτοι μιλάν στους πεινασμένους

για τις μεγάλες εποχές που θα 'ρθουν.

Αυτοί που τη χώρα σέρνουνε στην άβυσσο

λεν πως η τέχνη να κυβερνάς το λαό

είναι πάρα πολύ δύσκολη

για τους ανθρώπους του λαού.

ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΨΗΛΑ ΛΕΝΕ: ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗ

είναι δύο πράγματα ολότελα διαφορετικά.

Όμως η ειρήνη τους κι ο πόλεμος τους

μοιάζουν όπως ο άνεμος κι η θύελλα.

Ο πόλεμος γεννιέται απ' την ειρήνη τους

καθώς ο γιος από τη μάνα.

Έχει τα δικά της

απαίσια χαρακτηριστικά.

Ο πόλεμος τους σκοτώνει

ό,τι άφησε όρθιο

η ειρήνη τους.

ΟΤΑΝ ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΨΗΛΑ ΜΙΛΑΝΕ ΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ

ο απλός λαός ξέρει

πως έρχεται ο πόλεμος.

Όταν αυτοί που είναι ψηλά καταριούνται τον πόλεμο

οι διαταγές για επιστράτευση έχουν υπογραφεί.

ΣΤΟΝ ΤΟΙΧΟ, ΜΕ ΚΙΜΩΛΙΑ ΓΡΑΜΜΕΝΟ:

«Θέλουνε πόλεμο».

Αυτός που το 'χε γράψει

έπεσε κι όλας.

ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΨΗΛΑ ΛΕΝΕ:

Να ο δρόμος για τη δόξα.

Αυτοί που είναι χαμηλά λένε:

Να ο δρόμος για το μνήμα.

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΠΟΥ ΕΡΧΕΤΑΙ

δεν ειν' ο πρώτος. Πριν απ' αυτόν

γίνανε κι άλλοι πόλεμοι.

Όταν ετέλειωσε ο τελευταίος,

υπήρχαν νικητές και νικημένοι.

Στους νικημένους, ο φτωχός λαός

πέθαινε από την πείνα. Στους νικητές

ο φτωχός λαός πέθαινε το ίδιο.

ΣΑΝ ΕΡΘΕΙ Η ΩΡΑ ΤΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ, ΠΟΛΛΟΙ ΔΕΝ ΞΕΡΟΥΝ

πως επικεφαλής βαδίζει ο εχθρός τους.

Η φωνή που διαταγές τους δίνει

είναι του εχθρού η φωνή.

Κι εκείνος που για τον εχθρό μιλάει

είναι ο ίδιος τους ο εχθρός.

ΝΥΧΤΑ

Τ' αντρόγυνα

ξαπλώνουν στο κρεβάτι τους. Οι νέες γυναίκες

θα γεννήσουν ορφανά.

ΣΤΡΑΤΗΓΕ, ΤΟ ΤΑΝΚ ΣΟΥ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟ ΜΗΧΑΝΗΜΑ

Θερίζει δάση ολόκληρα, κι εκατοντάδες άντρες αφανίζει.

Μόνο που έχει ένα ελάττωμα:

Χρειάζεται οδηγό.

Στρατηγέ, το βομβαρδιστικό σου είναι πολυδύναμο.

Πετάει πιο γρήγορα απ' τον άνεμο, κι απ' τον ελέφαντα σηκώνει

βάρος πιο πολύ.

Μόνο που έχει ένα ελάττωμα:

Χρειάζεται πιλότο.

Στρατηγέ, ο άνθρωπος είναι χρήσιμος πολύ.

Ξέρει να πετάει, ξέρει και να σκοτώνει.

Μόνο που έχει ένα ελάττωμα:

Ξέρει να σκέφτεται.

Μπέρτολτ Μπρεχτ - Ερωτήσεις ενός εργάτη που διαβάζει

Ποιος έχτισε τη Θήβα την εφτάπυλη;

Στα βιβλία δε βρίσκεις παρά των βασιλιάδων τα ονόματα.

Oι βασιλιάδες κουβαλήσαν τ’ αγκωνάρια;

Kαι τη χιλιοκαταστρεμμένη Bαβυλώνα –

ποιός την ξανάχτισε τόσες φορές; Σε τι χαμόσπιτα

της Λίμας της χρυσόλαμπρης ζούσαν οι οικοδόμοι;

Tη νύχτα που το Σινικό Tείχος αποτελειώσαν,

πού πήγανε οι χτίστες; H μεγάλη Pώμη

είναι γεμάτη αψίδες θριάμβου. Ποιος τις έστησε;

Πάνω σε ποιούς θριαμβεύσανε οι Kαίσαρες;

Tο Bυζάντιο το χιλιοτραγουδισμένο

μόνο παλάτια είχε για τους κατοίκους του;

Aκόμα και στη μυθική Aτλαντίδα,

τη νύχτα που τη ρούφηξε η θάλασσα,

τ’ αφεντικά βουλιάζοντας, μ’ ουρλιαχτά τους σκλάβους τους καλούσαν.

O νεαρός Aλέξανδρος υπόταξε τις Iνδίες.

Mοναχός του;

O Kαίσαρας νίκησε τους Γαλάτες.

Δεν είχε ούτ’ ένα μάγειρα μαζί του;

O Φίλιππος της Iσπανίας έκλαψε όταν η Aρμάδα του βυθίστηκε.

Δεν έκλαψε, τάχα, άλλος κανένας;

O Mέγας Φρειδερίκος κέρδισε τον Eφτάχρονο τον Πόλεμο.

Ποιος άλλος τόνε κέρδισε;

Kάθε σελίδα και μια νίκη.

Ποιος μαγείρεψε τα νικητήρια συμπόσια;

Kάθε δέκα χρόνια κι ένας μεγάλος άντρας.

Ποιός πλήρωσε τα έξοδα;

Πόσες και πόσες ιστορίες.

Πόσες και πόσες απορίες.

(1935)